تأثیر سرما بر تیروئید

غده تیروئید یکی از مهم‌ترین غدد درون‌ریز بدن انسان است که نقش کلیدی در تنظیم متابولیسم، دمای بدن، مصرف انرژی، رشد، تکامل سیستم عصبی و حتی وضعیت روانی ایفا می‌کند. هورمون‌های تیروئیدی، به‌ویژه تیروکسین (T4) و تری‌یدوتیرونین(T3) تقریباً بر تمام سلول‌های بدن اثر می‌گذارند. از این‌رو، هرگونه اختلال در عملکرد این غده می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای بر سلامت جسمی و روانی فرد داشته باشد. در سال‌های اخیر، توجه پژوهشگران به عوامل محیطی مؤثر بر عملکرد تیروئید افزایش یافته است. یکی از این عوامل که کمتر به‌صورت عمومی به آن پرداخته شده، سردی هوا و تغییرات فصلی است. بسیاری از بیماران مبتلا به اختلالات تیروئیدی، به‌ویژه کم‌کاری تیروئید، گزارش می‌کنند که علائم آن‌ها در فصول سرد سال تشدید می‌شود. این موضوع این پرسش را مطرح می‌کند که آیا بین دمای محیط، به‌ویژه هوای سرد، و عملکرد غده تیروئید ارتباط علمی و قابل‌توجهی وجود دارد یا خیر.

ساختار و عملکرد تیروئید

غده تیروئید در قسمت جلویی گردن، در جلوی نای قرار دارد و از دو لوب تشکیل شده که توسط ایسموس به هم متصل‌اند. این غده هورمون‌های T4 و T3 را با استفاده از ید تولید می‌کند. ترشح این هورمون‌ها تحت کنترل هورمون محرک تیروئید (TSH) است که از غده هیپوفیز ترشح می‌شود.

محور هیپوتالاموس- هیپوفیز- تیروئید

عملکرد تیروئید بخشی از یک محور تنظیمی دقیق است. هیپوتالاموس ترشح  TRH، هیپوفیز ترشح  TSHو تیروئید ترشح T4 و T3می‌کند. این محور به تغییرات داخلی و خارجی بدن از جمله استرس، تغذیه و دمای محیط پاسخ می‌دهد.

آزمایش‌های تیروئیدی و اهمیت آن‌ها

1. آزمایش TSHTSH

حساس‌ترین و مهم‌ترین تست غربالگری اختلالات تیروئیدی است. افزایش TSH معمولاً نشان‌دهنده کم‌کاری تیروئید و کاهش آن بیانگر پرکاری تیروئید است.

2- آزمایش T4 (کل و آزاد)

T4 هورمون اصلی ترشح‌شده از تیروئید است. اندازه‌گیری فرم آزاد آن (Free T4) اطلاعات دقیق‌تری از وضعیت عملکردی تیروئید ارائه می‌دهد.

3- آزمایش  T3

T3 هورمون فعال‌تر تیروئید است و بیشتر در بافت‌ها از تبدیل T4 به T3 تولید می‌شود. این تست به‌ویژه در تشخیص پرکاری تیروئید اهمیت دارد.

4. آنتی‌بادی‌های ضد تیروئیدی Anti-TPO و Anti-Tg

این آزمایش‌ها برای تشخیص بیماری‌های خودایمنی تیروئید مانند تیروئیدیت هاشیموتو و بیماری گریوز کاربرد دارند.

تنظیم دمای بدن و نقش تیروئید

هورمون‌های تیروئیدی نقش اساسی در تولید گرما (ترموژنز) دارند. آن‌ها با افزایش مصرف اکسیژن و فعالیت میتوکندری‌ها، تولید انرژی و گرما را افزایش می‌دهند. به همین دلیل، افراد مبتلا به کم‌کاری تیروئید معمولاً احساس سرمای بیشتری دارند. در مواجهه با هوای سرد متابولیسم پایه افزایش می‌یابد، نیاز بدن به تولید گرما بیشتر می‌شود و محور هیپوتالاموس- هیپوفیز- تیروئید فعال‌تر می‌گردد. این واکنش تطابقی برای حفظ دمای مرکزی بدن ضروری است.

ارتباط سردی هوا با عملکرد تیروئید

مطالعات متعددی نشان داده‌اند که سطح TSH در فصل زمستان به‌طور خفیف افزایش می‌یابد و در برخی افراد، T3 و T4 تغییرات فصلی نشان می‌دهند. این تغییرات به‌ویژه در مناطق با زمستان‌های سردتر مشهودتر است. مکانیسم‌های احتمالی آن افزایش نیاز به گرما، تغییر در ترشح TRH در پاسخ به سرما، تأثیر نور خورشید و ویتامین Dو افزایش استرس فیزیولوژیک در سرما می‌باشد.

سردی هوا و تشدید اختلالات تیروئید

افراد مبتلا به کم‌کاری تیروئید ممکن است در فصول سرد دچار افزایش خستگی، تشدید عدم تحمل سرما، افزایش وزن، افسردگی فصلی و خشکی پوست و مو شوند. در برخی موارد، نیاز به تنظیم دوز لووتیروکسین در زمستان مطرح می‌شود.بیماری‌های خودایمنی مانند هاشیموتو تحت تأثیر عوامل محیطی هستند. برخی شواهد نشان می‌دهد که عفونت‌های فصلی، کاهش نور خورشید و تغییرات ایمنی مرتبط با فصل می‌توانند فعالیت بیماری را در زمستان تشدید کنند.

اهمیت زمان انجام آزمایش تیروئید

آیا فصل انجام آزمایش مهم است؟ در اغلب افراد سالم، تغییرات فصلی خفیف و در محدوده نرمال است. اما در بیماران تیروئیدی مقایسه نتایج آزمایش با فصل انجام آن اهمیت دارد. پیگیری آزمایش‌ها بهتر است در شرایط مشابه فصلی انجام شود

نتیجه‌گیری

غده تیروئید نقشی حیاتی در تنظیم متابولیسم و دمای بدن دارد و به‌طور طبیعی به تغییرات محیطی، از جمله سردی هوا، پاسخ می‌دهد. شواهد علمی نشان می‌دهد که تغییرات فصلی، به‌ویژه در فصل زمستان، می‌توانند بر سطح هورمون‌های تیروئیدی و علائم بالینی بیماران مبتلا به اختلالات تیروئید اثر بگذارند. اگرچه این تغییرات در افراد سالم معمولاً خفیف و گذراست، اما در بیماران مبتلا به کم‌کاری، پرکاری یا بیماری‌های خودایمنی تیروئید اهمیت بالینی بیشتری پیدا می‌کند. آگاهی از این ارتباط به پزشکان و بیماران کمک می‌کند تا تفسیر دقیق‌تری از آزمایش‌های تیروئیدی داشته باشند، علائم را بهتر مدیریت کنند و در صورت لزوم، تنظیم درمان را با دیدی جامع‌تر انجام دهند. در نهایت، توجه به سبک زندگی، تغذیه مناسب و پیگیری منظم آزمایش‌ها، به‌ویژه در فصول سرد، نقش مهمی در حفظ تعادل عملکرد تیروئید ایفا می‌کند.